Quyền quản lý lao động và giải pháp hoàn thiện pháp luật quản lý nhà nước về lao động

Vấn đề quản lý, sử dụng nguồn lao động như thế nào luôn thu hút sự quan tâm không chỉ của các chủ sử dụng lao động mà còn của cả Nhà nước - chủ thể có trách nhiệm lớn nhất trong việc tổ chức thực hiện các hoạt động kinh tế, xã hội, trong đó việc bảo vệ nguồn lực lao động luôn được quan tâm, bởi tình trạng sử dụng lãng phí, bóc lột quá đáng của người sử dụng lao động (NSDLĐ) đã làm phát sinh các tiêu cực trong quá trình đào tạo, sử dụng và bảo vệ nguồn lao động.

Việc làm rõ sự khác biệt giữa quyền quản lý lao động (QLLĐ) của NSDLĐ với quyền QLLĐ của Nhà nước có ý nghĩa rất quan trọng trong hoạt động xây dựng, tổ chức thực hiện pháp luật cũng như việc bảo vệ pháp luật lao động, đồng thời làm cơ sở góp phần vào việc hoàn thiện pháp luật về QLLĐ ở nước ta hiện nay.
1. Sự khác biệt giữa quyền quản lý lao động của Nhà nước với quyền quản lý lao động của người sử dụng lao động
1.1. Cơ sở của việc thiết lập quyền quản lý lao động
Quyền quản lý nhà nước (QLNN) về lao động thực chất là sự thể hiện quyền lực nhà nước trong lĩnh vực lao động nhằm bảo vệ tốt nhất cho các chủ thể tham gia quan hệ lao động (QHLĐ). Nhà nước phải thực hiện bổn phận đảm bảo gìn giữ, bảo vệ, sử dụng hợp lý và có hiệu quả nguồn nhân lực. Bởi lẽ, nhân lực là yếu tố không thể thiếu để thực hiện các hoạt động lao động - hoạt động quan trọng nhất của con người nhằm tạo ra của cải vật chất và các giá trị tinh thần của xã hội. Nhà nước phải có trách nhiệm lớn nhất trong việc tổ chức các hoạt động kinh tế - xã hội, trong đó có việc sử dụng lao động trong các doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng lao động khác. Về phương diện kinh tế - xã hội, việc QLLĐ của Nhà nước có vai trò đặc biệt trong việc quản lý nguồn nhân lực quốc gia, khắc phục những khía cạnh tiêu cực của lao động, làm cho các QHLĐ, quá trình lao động trở nên có tổ chức và có hiệu quả hơn. Về phương diện pháp lý, Nhà nước là chủ thể có quyền lực pháp lý lớn nhất, có quyền ban hành và thực thi pháp luật, áp dụng các trách nhiệm pháp lý đối với tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật1.
Như vậy, cơ sở của việc thiết lập quyền QLLĐ của Nhà nước trước hết xuất phát từ vị trí, vai trò của Nhà nước trong xã hội, đó là thiết lập, củng cố và duy trì trật tự xã hội trên thị trường lao động, bảo đảm việc bảo vệ liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức - những người lao động trong xã hội - thông qua quyền quản lý nguồn nhân lực và QLLĐ bằng pháp luật để có chính sách phát triển, phân bố nguồn nhân lực, phát triển đa dạng các hình thức sử dụng lao động và giới thiệu việc làm thông qua hệ thống cơ quan QLNN về lao động các cấp; khuyến khích việc QLLĐ dân chủ, công bằng, văn minh trong doanh nghiệp và mọi biện pháp, kể cả việc trích thưởng từ lợi nhuận của doanh nghiệp, làm cho người lao động quan tâm đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, nhằm đạt hiệu quả cao trong QLLĐ, sản xuất của doanh nghiệp; hướng dẫn người lao động và NSDLĐ xây dựng mối QHLĐ hài hòa và ổn định, cùng nhau hợp tác vì sự phát triển của doanh nghiệp…
Là chủ sử dụng lao động, NSDLĐ có quyền quản lý người lao động. NSDLĐ là người tổ chức, theo dõi, giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ của người lao động trong quá trình lao động. Bởi lẽ, khi tham gia QHLĐ, mỗi người lao động thực hiện các nghĩa vụ từ hợp đồng lao động mang tính cá nhân, đơn lẻ, song hoạt động lao động của người lao động là hoạt động mang tính xã hội, vì thế hiệu quả của hoạt động lao động phụ thuộc vào sự phối hợp, tương tác qua lại của cả tập thể người lao động dưới sự điều hành của NSDLĐ. NSDLĐ là người được hưởng lợi từ kết quả lao động của người lao động, có nghĩa vụ trả lương và các quyền lợi khác cho người lao động kể từ thời điểm hợp đồng lao động có hiệu lực pháp luật. Quyền QLLĐ của NSDLĐ là quyền không thể thiếu trong quá trình duy trì mối QHLĐ đã được thiết lập giữa các bên tham gia QHLĐ.
Như vậy, hoạt động QLLĐ của NSDLĐ là quyền mà Nhà nước dành cho các chủ sử dụng lao động. Quá trình thực hiện QLLĐ, NSDLĐ phải tuân thủ các quy định về tuyển dụng, bố trí, sắp xếp việc sử dụng lao động, bảo đảm môi trường làm việc an toàn cho người lao động. Quyền QLLĐ của NSDLĐ là sự ràng buộc, kiểm soát sự quản lý của NSDLĐ trong khuôn khổ pháp luật và tương quan với sự bình đẳng có tính bản chất của QHLĐ trong nền kinh tế thị trường.
1.2. Mục đích của việc quản lý lao động
Nhà nước thực hiện việc QLLĐ trong nền kinh tế thị trường trước hết là để bảo vệ các bên tham gia QHLĐ, bảo đảm quyền tự do của các bên tham gia QHLĐ, phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật các bên tham gia QHLĐ. Mục đích việc QLLĐ của Nhà nước thể hiện sự điều hành cả ở tầm vĩ mô và vi mô đối với quá trình QLLĐ, tổ chức thanh tra, kiểm tra việc thi hành chính sách, pháp luật lao động và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình lao động2. QLNN về lao động có tác động trực tiếp đến mọi mặt của đời sống xã hội, đặc biệt là các chính sách của Nhà nước đối với xã hội. Trong các giai đoạn phát triển khác nhau, Nhà nước buộc phải giải quyết hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội, do vậy, phải coi trọng chính sách xã hội là động lực để phát triển kinh tế, nhưng đồng thời lại phải coi phát triển kinh tế là cơ sở và tiền đề để thực hiện các chính sách xã hội. Việc đưa ra các bảo đảm cho người lao động, nhất là về chính sách xã hội là điều hết sức cần thiết, nhưng phải cân nhắc mức độ phù hợp theo từng thời kỳ để nâng dần từng bước, có tính đến các khả năng kinh tế chung của đất nước và khả năng chi trả của NSDLĐ, cần xét tới phạm vi, biện pháp và bước đi nếu không sẽ có thể gây thiệt hại cho chính bản thân người lao động, trước hết là về việc làm, sau là không đạt được mục tiêu của chính sách, không bảo vệ được người lao động trong thực tế.
Việc thực hiện QLLĐ của NSDLĐ trước hết là sự thể hiện quyền của NSDLĐ trong QHLĐ, thể hiện quan hệ lệ thuộc của người lao động vào NSDLĐ, là một trong những đặc điểm cơ bản của quan hệ pháp luật lao động3. Thông qua hoạt động QLLĐ của NSDLĐ sẽ bảo đảm việc tổ chức thực hiện quá trình lao động, theo dõi, giám sát người lao động trong quá trình lao động theo ý đồ của họ. Bằng các hành vi quản lý, NSDLĐ tiến hành việc tuyển chọn người lao động, phân công, sắp xếp công việc, bảo đảm điều kiện làm việc, tổ chức quản lý quá trình lao động...
Như vậy, mục đích của việc QLLĐ của NSDLĐ chính là bảo đảm cho quá trình lao động diễn ra có trật tự, tránh tổn thất tài sản của NSDLĐ và kiểm soát hiệu quả việc sử dụng sức lao động của người lao động nhằm đạt được lợi nhuận tối đa. Bên cạnh đó, thông qua hoạt động QLLĐ, NSDLĐ có thể nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của người lao động để có biện pháp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động hữu hiệu nhất và thông qua đó, thực hiện tốt các nghĩa vụ mà pháp luật quy định trong quá trình lao động.
1.3. Hình thức thể hiện quyền quản lý lao động
Nhà nước thực hiện quyền QLLĐ trên cả ba mặt: ban hành cơ chế, chính sách, pháp luật về lao động; tổ chức thực hiện pháp luật lao động; theo dõi, kiểm tra, giám sát NSDLĐ trong việc tuân thủ pháp luật lao động trong quá trình lao động; xử lý các hành vi vi phạm pháp luật lao động của các bên tham gia QHLĐ. Đây là hoạt động QLLĐ của Nhà nước nhằm tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi cho các bên tham gia QHLĐ bằng việc quy định cụ thể các quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia QHLĐ cũng như các thiết chế thực thi quyền và nghĩa vụ đó trong thực tiễn; quy định cụ thể nội dung, phương thức QLNN về lao động, các biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật lao động của các bên tham gia QHLĐ. Đến nay, hệ thống các văn bản pháp luật về QLLĐ ở nước ta có thể nói là tương đối đầy đủ, ở nhiều cấp độ văn bản pháp luật khác nhau. Cụ thể là:
- Hiến pháp năm 1992 (đã sửa đổi, bổ sung năm 2001) đã tạo cơ sở để xác định các nguyên tắc, nội dung định hướng cơ bản của pháp luật lao động như: quyền – nghĩa vụ cơ bản của công dân (người lao động và chủ sử dụng lao động cũng là công dân), quyền – nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh (doanh nghiệp là tổ chức sản xuất, kinh doanh), tổ chức và hoạt động công đoàn và của tổ chức đại diện NSDLĐ... Nhà nước ban hành chính sách, chế độ bảo hộ lao động. Nhà nước quy định thời gian lao động, chế độ tiền lương, chế độ nghỉ ngơi và chế độ bảo hiểm xã hội đối với viên chức Nhà nước và những người làm công ăn lương; khuyến khích phát triển các hình thức bảo hiểm xã hội khác đối với người lao động (Điều 56).
- Bộ luật Lao động hiện hành điều chỉnh một lĩnh vực rộng lớn có tác động sâu rộng tới toàn bộ đời sống xã hội, tất cả các thành phần kinh tế, mọi doanh nghiệp, các tổ chức, cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ và mọi người lao động. Cùng với Bộ luật Lao động, Nhà nước còn ban hành một số luật liên quan đến lĩnh vực lao động, như Luật Công đoàn năm 1990, Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2006, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006; Luật Bảo hiểm y tế năm 2008, Luật Dạy nghề năm 2006…
- Cụ thể hóa Bộ luật Lao động và các đạo luật trên, Chính phủ đã ban hành hơn 40 Nghị định, các Bộ, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam... cũng ban hành hoặc phối hợp ban hành khoảng 100 Thông tư, Thông tư liên tịch quy định chi tiết, hướng dẫn cụ thể việc thi hành các quy định về pháp luật lao động như Nghị định 39/2003/NĐ-CP ngày 18/4/2003 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về việc làm; Nghị định 139/2006/NĐ-CP ngày 20/11/2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động và Luật Giáo dục về dạy nghề; Nghị định 126/2007/NĐ-CP ngày 01/8/2007 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;...
NSDLĐ thực hiện quyền QLLĐ của mình thông qua các hoạt động cơ bản là tuyển chọn, sắp xếp, bố trí lao động; ban hành nội quy, quy chế, mệnh lệnh, quyết định nhằm bảo đảm việc sắp xếp, bố trí lao động; tổ chức, điều hành các hoạt động của người lao động; kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ đã giao cho người lao động; xử lý vi phạm của người lao động… Thông qua các hình thức này, hoạt động QLLĐ của NSDLĐ có liên quan trực tiếp đến việc tạo lập môi trường lao động cho người lao động. Các hình thức thực hiện quyền QLLĐ của NSDLĐ phải thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật. Trong quá trình QLLĐ nếu NSDLĐ có hành vi vi phạm pháp luật sẽ bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý.
1.4. Biện pháp thực hiện quản lý lao động
Hoạt động QLLĐ của Nhà nước được bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước thông qua hệ thống các cơ quan QLLĐ. Pháp luật lao động hiện hành quy định trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong QLNN về lao động. Theo đó, Ủy ban QHLĐ có chức năng tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ về cơ chế, chính sách, giải pháp xây dựng QHLĐ lành mạnh; xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức liên quan đến vệc phòng ngừa, giải quyết tranh chấp lao động, đình công. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thực hiện chức năng QLNN về các lĩnh vực việc làm, dạy nghề, lao động, tiền lương, tiền công, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động… trong phạm vi cả nước theo quy định tại Nghị định 186/2006/NĐ-CP ngày 25/12/2007 của Chính phủ. Công tác QLNN về lao động ở địa phương do Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện thực hiện theo quy định của Thông tư liên tịch số 10/2008/TTLT-LĐTBXH-BNV ngày 10/07/2008 giữa Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội với Bộ Nội vụ hướng dẫn thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, huyện và nhiệm vụ QLNN về lao động của Ủy ban nhân dân cấp xã. Một đặc điểm đáng chú ý khi đề cập đến cơ quan QLLĐ, đó là sự tham gia của tổ chức công đoàn trong công tác QLNN về lao động trong doanh nghiệp và tổ chức đại diện của người lao động là Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Liên minh hợp tác xã Việt Nam.
NSDLĐ thực hiện quyền QLLĐ của mình thông qua hợp đồng lao động, sổ lao động, hệ thống thang bảng lương, nội quy, kỷ luật lao động và thỏa ước lao động tập thể và các biện pháp khác. Các quy định pháp luật hiện hành đã tạo điều kiện và trao quyền cho người lao động, NSDLĐ thỏa thuận những điều kiện lao động thuận lợi cho người lao động như giảm giờ làm việc trong tuần, tăng số ngày nghỉ hàng năm, ngày nghỉ vì việc riêng, tiền lương, thưởng hàng tháng, thưởng lương tháng thứ 13, thưởng từ lợi nhuận của doanh nghiệp; nghỉ học tập, hội họp đoàn thể tính vào giờ làm việc; hỗ trợ tiền ăn giữa ca, tiền xăng xe, tiền tàu xe khi nghỉ hàng năm, tiền thuê nhà trọ; gửi lao động đi bồi dưỡng nâng cao trình độ; mua bảo hiểm thương mại, bảo hiểm nhân thọ cho một số người lao động…4.
Như vậy, khác với biện pháp QLLĐ của Nhà nước thông qua các biện pháp mang tính cưỡng chế nhà nước như xử lý hình sự, xử phạt vi phạm hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho các bên thỏa thuận xây dựng QHLĐ hài hòa cả ở tầm vĩ và vi mô, thì biện pháp QLLĐ của NSDLĐ mang tính chất tác động đến hành vi xử sự cụ thể của người lao động trong quá trình lao động. Các biện pháp tác động QLNN của NSDLĐ vừa mang tính cưỡng chế trên cơ sở pháp luật, vừa mang tính động viên, khuyến khích người lao động trong quá trình lao động.

2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật quản lý nhà nước về lao động ở Việt Nam hiện nay
Một là, hoạt động QLNN về lao động phải tạo điều kiện thuận lợi cho các bên tham gia QHLĐ, không can thiệp trực tiếp vào quyền tự chủ sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp, quyền thương lượng và tự định đoạt của các bên QHLĐ theo quy định của pháp luật lao động. Nhà nước quy định hành lang pháp luật hợp lý và mềm dẻo để cả người lao động và NSDLĐ có thể thực hiện được; hạn chế tối đa sự can thiệp hành chính vào QHLĐ của hai bên, bảo đảm hài hoà lợi ích của các chủ thể trong QHLĐ; tạo điều kiện để các bên cùng nhau thương lượng, đạt được thoả thuận về những điều kiện thuận lợi hơn cho người lao động so với quy định pháp luật lao động. Đồng thời, hướng dẫn hai bên xây dựng mối QHLĐ mới, hài hoà và ổn định vì sự phát triển của doanh nghiệp và sự phồn vinh của đất nước.
Hai là, QLNN về lao động phải phù hợp với sự phát triển của thị trường lao động ở hiện tại và tương lai, nhất là công tác thông tin, quy hoạch phát triển thị trường lao động.
Thời gian qua, công tác hệ thống dự báo ở cấp quốc gia cũng như ở từng địa phương và thông tin thị trường lao động chưa được quan tâm thích đáng đã dẫn đến công tác hướng dẫn, định hướng hoạt động thị trường lao động còn bị động, hiệu quả thấp; đào tạo chưa gắn với nhu cầu; người lao động và người thất nghiệp thiếu thông tin về việc làm; NSDLĐ thiếu thông tin về cung cầu trên thị trường lao động, ảnh hưởng đến đầu tư, phát triển sản xuất; cơ quan QLNN thiếu thông tin để phân tích, đánh giá và xây dựng chính sách thị trường lao động phù hợp với nhu cầu phát triển ngày càng cao của nền kinh tế.
Không những thế, quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội, đô thị chưa đồng bộ, chưa tính đến phát triển nguồn nhân lực của từng tỉnh, từng vùng. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa kéo theo hiện tượng đô thị hóa khá tập trung, không đồng đều giữa các tỉnh, các vùng và phát triển không đồng bộ đã gây nên sự chênh lệch ở các địa phương. Nơi tập trung quá nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất lại là nơi dân số ít, nguồn lao động không nhiều. Một số địa phương tập trung thu hút đầu tư để phát triển kinh tế, không tính toán đến cung cầu lao động cũng như hạ tầng cơ sở đáp ứng yêu cầu dịch chuyển lao động.
Do vậy, trong công tác QLNN về lao động, Nhà nước cần xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động, dự báo xu hướng việc làm, nhu cầu của NSDLĐ, chi phí đào tạo, tỷ lệ hoàn trả của đào tạo,… Đồng thời cung cấp đầy đủ các thông tin về dự báo kinh tế, triển vọng đầu tư, các dự án phát triển, trên cơ sở đó các doanh nghiệp sẽ dự kiến phát triển kinh tế, nhu cầu nguồn nhân lực và chủ động xây dựng các kế hoạch nhân lực của mình. Đặc biệt cần đầu tư công tác thống kê, phân tích dữ liệu thông tin thị trường lao động ở các tỉnh, thành phố và thiết lập hệ thống thông tin giữa các tỉnh nhằm cung cấp, điều phối lao động. Nói khác đi, QLNN về lao động cần có sự kết hợp hài hòa giữa các quy định pháp luật, cơ quan QLLĐ, các phương pháp QLNN với công tác thống kê, xây dựng chiến lược, quy hoạch sử dụng lao động, nhất là định hướng và dự báo nhu cầu lao động trong xã hội để người lao động và NSDLĐ chủ động trong việc điều chỉnh quan hệ cung cầu lao động tránh sử dụng nguồn nhân lực lãng phí, bóc lột nhân công.
Ba là, QLNN về lao động phải giải quyết hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội, nhất là việc bảo vệ quyền lợi cho người lao động.
Số lượng lao động nước ta hàng năm đều tăng, song chất lượng, trình độ học vấn của người lao động còn khá thấp. Đến năm 2008, tỷ lệ lao động chưa biết chữ là 4%, chưa tốt nghiệp tiểu học là 12,01%, tốt nghiệp tiểu học là 28,34%, tốt nghiệp THCS là 32,08% và tốt nghiệp THPT là 23,56%; năm 2008, tỷ lệ lao động qua đào tạo khoảng 37% và qua đào tạo nghề khoảng 26%5. Có thể nói, thị trường lao động nước ta đa phần là lao động phổ thông, lao động chưa qua đào tạo. Do vậy, cùng với việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thì việc tạo lập các công cụ, biện pháp bảo vệ hữu hiệu cho người lao động cũng cần phải được quan tâm. Công tác QLNN phải tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động tìm kiếm việc làm qua các kênh thông tin thị trường, hội chợ việc làm, các biện pháp hỗ trợ người lao động về vật chất và tinh thần…
Thời gian qua, Nhà nước ta đã có những nỗ lực nhằm từng bước cải thiện mức sống và môi trường làm việc cho người lao động như chính sách nhà ở cho người có thu nhập thấp, chế độ bảo hiểm thất nghiệp, chế độ làm thêm giờ, chính sách riêng cho lao động nữ, người lao động khuyết tật, chăm lo đời sống người lao động khi có biến động về kinh tế - xã hội; chính sách đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, huy động các nguồn lực xã hội cùng chung tay đào tạo nghề cho người lao động… thực sự đã bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy vậy, các thiết chế bảo vệ quyền cho người lao động chưa thật sự phát huy hết vai trò, tác dụng của nó. Chẳng hạn, chưa ngăn chặn được tình trạng NSDLĐ cố tính ký các hợp đồng lao động dưới ba tháng nhằm trốn tránh đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động; môi trường làm việc không bảo đảm; số lượng thanh tra viên lao động thấp mới chỉ đạt khoảng 40% yêu cầu so với số doanh nghiệp (theo tiêu chí của Tổ chức Lao động quốc tế, thì cả nước cần phải có số lượng khoảng 800 đến 1.000 thanh tra viên lao động); với số lượng thanh tra viên hiện có, hàng năm cũng chỉ thanh tra được khoảng 3,4% tổng số doanh nghiệp trong cả nước…
Bốn là, nâng cao vị trí, vai trò của Nhà nước trong việc định hướng, điều tiết thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay.
Vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường không phải là thay thế thị trường, mà là cải thiện các chức năng của nền kinh tế thị trường. Hơn nữa, bất cứ quyết định nào nhằm quy định hoặc can thiệp vào hoạt động của các lực lượng thị trường (cung và cầu) đều phải được cân nhắc cẩn thận giữa cái hại do các quy định đó đưa ra với lợi ích mà các can thiệp đó đem lại6. Điều này càng có ý nghĩa đặc biệt hơn trong việc quản lý QHLĐ, bởi việc sử dụng, khai thác nguồn nhân lực quốc gia có tác động trực tiếp tới việc thực hiện chính sách xã hội của Nhà nước. Với mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh”, con người có điều kiện phát triển toàn diện thì việc Nhà nước bảo đảm môi trường pháp lý, thể chế thuận lợi cho việc xác lập QHLĐ là vấn đề cốt lõi. Do đó, việc xác định cụ thể những nội dung nào Nhà nước cần quản lý, nội dung nào Nhà nước giao cho các chủ sử dụng lao động quản lý, tức là Nhà nước cần hạn chế đến mức thấp nhất sự can thiệp không cần thiết vào các QHLĐ. Để làm được điều này, Nhà nước cần chủ động xây dựng một bộ máy chuyên trách làm nhiệm vụ QLNN về lao động, đồng thời sử dụng có hiệu quả các thiết chế tự quản của người lao động và NSDLĐ trong quá trình sử dụng lao động.
Thực chất của việc phát huy vai trò của Nhà nước trong QLLĐ chính là việc Nhà nước phát huy vai trò của bên thứ ba trong cơ chế ba bên, bởi lẽ, trong nền kinh tế thị trường, cơ chế ba bên được coi là phương thức tổ chức quan trọng nhằm tăng cường đối thoại xã hội để hướng tới mục tiêu căn bản là xây dựng mối QHLĐ hài hòa, ổn định và giữ gìn hòa bình công nghiệp7. Về bản chất, cơ chế ba bên là một quá trình dân chủ hoá mối QHLĐ, là cơ chế hợp tác, chia sẻ quyền lực và trách nhiệm giữa Nhà nước, người lao động và NSDLĐ. Nhà nước không chỉ đứng ở vị trí chủ thể quản lý xã hội để áp đặt quyền lực của mình lên hành vi của các chủ thể khác, mà cần có sự tôn trọng, lắng nghe ý kiến của các bên tham gia QHLĐ. Nhà nước phải chấp nhận “chuyển” một phần quyền lực của mình sang cho các đối tác xã hội khác. Về phía NSDLĐ, trở thành một đối tác bình đẳng với người lao động cũng có nghĩa NSDLĐ chia sẻ một phần quyền lực của mình cho người lao động. Và như vậy, Nhà nước sẽ không “một mình” hoạch định, ban hành chính sách, pháp luật về lao động và những vấn đề có liên quan buộc NSDLĐ và người lao động chấp hành. NSDLĐ cũng sẽ không hành xử theo lối áp đặt quyền lực của mình cho người lao động. Ngược lại, những vấn đề liên quan đến nghĩa vụ và quyền lợi sẽ được giải quyết một cách hài hòa nhất nếu được ba bên cùng trao đổi, bàn bạc, thương lượng và quyết định, trong đó Nhà nước đóng vai trò quan trọng nhất.
Năm là, hoạt động QLNN về lao động phải tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức công đoàn tham gia có hiệu quả vào hoạt động QLLĐ.
Theo Báo cáo của Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, cả nước đã có khoảng 93.000 công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn với khoảng 6,1 triệu đoàn viên, trong đó 71.000 công đoàn cơ sở thuộc khu vực nhà nước, với khoảng 3,8 triệu đoàn viên, 22.000 công đoàn cơ sở thuộc khu vực ngoài nhà nước với khoảng 2,3 triệu đoàn viên. Công đoàn đã phối hợp với doanh nghiệp trong việc tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và tư vấn pháp luật cho người lao động. Công đoàn đã thành lập được 47 trung tâm và văn phòng tư vấn pháp luật, 394 tổ tư vấn pháp luật tại 56 Liên đoàn lao động cấp tỉnh, công đoàn ngành với gần 1.000 tư vấn viên pháp luật và đã tư vấn thực hiện miễn phí cho 50.000 lượt công nhân lao động. Công đoàn thường xuyên tham gia, phối hợp tổ chức kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động, luật công đoàn tại các địa phương, doanh nghiệp8. Hàng năm ngành Lao động - Thương binh và Xã hội đã phối hợp với công đoàn tổ chức kiểm tra liên ngành việc thực hiện pháp luật lao động, Luật Công đoàn tại các địa phương, doanh nghiệp nhằm phát hiện, uốn nắn, xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật và kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc trong thực tế để kiến nghị hoàn thiện pháp luật về QLLĐ của NSDLĐ. Trong thời gian từ năm 2003 đến năm 2007, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam đã tham gia với Nhà nước xây dựng 84 dự án luật, pháp lệnh, nghị định và thông tư9. Ngoài ra, Công đoàn còn tham gia nhiều văn bản quy phạm nội bộ của địa phương, ngành. Trong các văn bản pháp luật đó, có nhiều văn bản liên quan đến người lao động, NSDLĐ như Luật Bảo hiểm xã hội; Luật Dạy nghề, Luật đưa Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ luật Lao động hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Tuy nhiên, số lượng công đoàn cơ sở được thành lập còn thấp, hiện còn 80% doanh nghiệp dân doanh và 60% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chưa thành lập được công đoàn cơ sở. Năng lực, kỹ năng của cán bộ làm công các công đoàn cơ sở vừa thiếu, vừa yếu, chưa được đào tạo về nghiệp vụ. Do đó, đa số công đoàn cơ sở chưa làm tốt vai trò là tổ chức đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động thông qua các hoạt động như giám sát việc thực hiện pháp luật, yêu cầu doanh nghiệp giải quyết các kiến nghị của người lao động; công đoàn cơ sở chưa làm tốt vai trò là “người chủ thực sự” khi tham gia xây dựng thỏa ước lao động tập thể, thỏa thuận thang bảng lương, đề nghị doanh nghiệp cung cấp thông tin và tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nhất là những khó khăn để kịp thời thông báo với người lao động. Nội dung hoạt động của tổ chức công đoàn còn đơn giản, mới chỉ tập trung vào việc thăm hỏi, động viên người lao động lúc ốm đau, ma chay, hiếu hỉ10; môi trường và điều kiện làm việc của người làm tổ chức công đoàn tại các doanh nghiệp rất khó khăn, phần lớn là các cán bộ kiêm nhiệm, chưa thoát ly khỏi quyền lợi của chủ doanh nghiệp…
Do đó, để nâng cao vai trò của tổ chức công đoàn trong QLNN về lao động hiện nay, Nhà nước cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ công đoàn; cho phép tổ chức công đoàn được phép thanh tra hoặc tham gia vào các hoạt động thanh tra của cơ quan QLLĐ; tạo cơ chế phối hợp giữa tổ chức công đoàn với cơ quan QLNN về lao động trong việc phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật lao động của NSDLĐ để có biện pháp xử lý kịp thời.
(*) ThS. GV Học viện Ngân hàng - Phân viện Phú Yên.
(1) Trường Đại học Luật Hà Nội. Giáo trình Luật lao động, NXB. Công an nhân dân, Hà Nội, 2009, tr. 119, 120.
(2) Tlđd, tr. 127.
(3) Tlđd, tr. 70,71.
(4) Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (2009), Dự thảo Báo cáo tổng kết đánh giá 13 năm thi hành Bộ luật Lao động.
(5) Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, Báo cáo số 133/BC-LĐTBXH ngày 15/12/2009 về thực trạng cung cầu lao động và những giải pháp.
(6) Michael Watts, Chính phủ trong nền kinh tế thị trường, http://www.tapchiketoan.com/ngan-han...te-thi-tr.html.
(7) Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Lao động Việt Nam, NXB. Công an nhân dân, Hà Nội 2009, tr. 101.
(8) Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (2009), Dự thảo Báo cáo tổng kết đánh giá 13 năm thi hành Bộ luật Lao động.
(9) Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Báo cáo đánh giá pháp luật về QHLĐ và vai trò của các bên trong QHLĐ, tháng 8/2008, tr. 13.
(10) Bộ lao động Thương binh và Xã hội (2009), Dự thảo Báo cáo tổng kết đánh giá 13 năm thi hành Bộ luật Lao động.
Tác giả: ThS. Viên Thế Giang - Học viện Ngân hàng.
Nguồn: http://www.nclp.org.vn/ban_ve_du_an_...-ve-lao-111ong



  Tìm kiếm
  VIdeo
Đăng ký tư vấn miễn phí

Họ tên
Email
Tiêu đề
File đính kèm
Nội dung
Đối tác
Khách hàng
Công ty Huyndai Vinashin (Khánh Hòa) Công ty Yến Sào Khánh Hòa Công ty TNHH Sản Xuất Ô tô JRD Việt Nam (Phú Yên) Công ty TNHH Long Hiệp (Khánh Hòa) Công ty Marine Farms Vietnam (Khánh Hòa) Chi nhánh Ngân hàng BIDV Khánh Hòa Chi nhánh Ngân hàng Vietcombank Ba Đình (Hà Nội) Công ty cổ phần đầu tư và thương mại Vinaconex (Vinaconex UPGC) Công ty Cổ phần Khử trùng Việt Nam (TP. HCM) Công ty Cổ phần Xây dựng Hiệp Hòa (Phú Yên) Công ty Cổ phần Vinacafe Sơn Thành (Phú Yên)
Thăm gò ý kiến
1. Anh/chị có thường xuyên sử dụng dịch vụ pháp lý của luật sư?



2. Khi có nhu cầu về dịch vụ pháp lý anh/chị thường tìm đến luật sư qua thông tin nguồn nào?




3. Cảm nhận của anh/chị về dịch vụ pháp lý của chúng tôi?



Gửi bình chọn 
 
Lượt truy cập
VĂN PHÒNG LUẬT SƯ NGUYỄN ĐÌNH THƠ
Giấy phép số: 37.01.0002/TP/ĐKHD, Sở Tư pháp tỉnh Khánh Hòa cấp ngày 12/9/2002
Chịu trách nhiệm chính: Nguyễn Đình Thơ
Địa chỉ:119B Ngô Gia Tự - Nha Trang - Khánh Hòa
Điện thoại: 058. 3511090  /  Fax: 058. 3510957  /  Email: nguyenlawyer82@gmail.com